Zoeken
De historie van Beugen
Beugen: een dorp gevormd door de Maas
Beugen kent een lange geschiedenis, waarin de Maas als een rode draad door het landschap en het dorpsleven loopt. De naam Beugen verwijst waarschijnlijk zelfs naar de ligging van het dorp. Historische schrijfwijzen als Boghene, Beughem en Bougheim worden doorgaans uitgelegd als ‘nederzetting in de bocht’. Daarmee wordt gedoeld op een bocht in de Maas.
Die invloed van de rivier is nog altijd goed zichtbaar. De Grote Vilt bij Beugen en de Kleine Vilt bij Oeffelt liggen in een oude bedding van de Maas. Nadat deze rivierloop werd afgesneden, bleef een langgerekte waterpartij achter die geleidelijk dichtgroeide en verveende. Vooral vanuit de lucht is de karakteristieke, gebogen vorm van de voormalige Maasarm goed herkenbaar.
Groei van het dorp
Beugen en Rijkevoort telden in 1785 samen ongeveer 180 gezinnen, naar schatting rond de duizend inwoners. In de negentiende eeuw groeide de bevolking geleidelijk. Rond 1850 woonden er 1.565 mensen in ongeveer 250 huizen; in 1900 waren dat er 1.631. Toen de gemeente in 1942 werd opgeheven, telden Beugen en Rijkevoort samen 2.561 inwoners.
Ook daarna bleef Beugen zich ontwikkelen. Nieuwe woningen, voorzieningen en bedrijvigheid kwamen erbij, maar de historische dorpsstructuur rond de Dorpsstraat en het Kerkplein bleef herkenbaar. Tegenwoordig telt Beugen ongeveer 1.900 inwoners.
Bewoning vóór het ontstaan van Beugen
Hoewel Beugen in 1294 voor het eerst in een schriftelijke bron wordt genoemd, werd het gebied al veel eerder bewoond. Archeologische vondsten wijzen op menselijke aanwezigheid in zowel de prehistorie als de Romeinse tijd. Vooral op en rond het huidige bedrijventerrein Sterckwijck zijn belangrijke bodemvondsten gedaan.
In de Romeinse tijd lag de streek aan belangrijke routes langs de Maas en richting Cuijk en Nijmegen. Aan deze geschiedenis wordt op verschillende plaatsen herinnerd. Langs de A77 voert een wandelpad door het archeologisch interessante gebied. Een brug in dit pad is vormgegeven als verwijzing naar het Romeinse verleden. Over de Maasdijk loopt bovendien de Via Valentiniana, een fietsroute tussen Boxmeer en Cuijk die het verhaal van de Romeinen in de regio zichtbaar maakt.
Vanwege de lange bewoningsgeschiedenis is ook een deel van de huidige dorpskern, met name rond de Dorpsstraat, aangewezen als archeologisch waardevol gebied. Onder het huidige dorp kunnen zich nog altijd sporen van vroegere bewoners bevinden.
Van middeleeuwse nederzetting tot zelfstandig dorpsbestuur
De oudste bekende schriftelijke vermelding van Beugen dateert uit 1294. De naam werd toen geschreven als Boghene. In latere documenten komen ook schrijfwijzen als Boghen, Boeghen en Bughine voor.
In 1320 was in Beugen al sprake van een windmolen, die eigendom was van Otto van Cuijk. Vanaf 1340 beschikte het dorp over een eigen schepenbank. Deze schepenbank vervulde bestuurlijke en rechterlijke taken en laat zien dat Beugen in de middeleeuwen al een zekere zelfstandigheid kende.
Beugen vormde later samen met Rijkevoort een gemeente. In 1817 verleende de Hoge Raad van Adel aan de gemeente Beugen en Rijkevoort een gemeentewapen. Het bestond uit een blauw veld met daarop een gouden ploeg en een gouden vogel. Deze afbeelding was gebaseerd op een veel ouder schependomszegel van Beugen uit de vijftiende eeuw. De ploeg benadrukte de sterke verbondenheid van het dorp met de landbouw.
De gemeente Beugen en Rijkevoort bleef bestaan tot 1942. Bij de opheffing werd Beugen bij de gemeente Boxmeer gevoegd en Rijkevoort bij Wanroij. Sinds 2022 maakt Beugen deel uit van de gemeente Land van Cuijk.
Kerk en molen als herkenningspunten
Een van de oudste en meest beeldbepalende gebouwen van Beugen is de kerk van Maria ten Hemelopneming. Rond 1420 werd hier al een eenvoudig kerkgebouw in gebruik genomen. De kerk werd in de eeuwen daarna meerdere keren aangepast en uitgebreid. Aan het einde van de negentiende eeuw werd zij gerestaureerd door de bekende architect Pierre Cuypers. In 1932 volgde opnieuw een uitbreiding.
In 1944 liep de kerk zware oorlogsschade op. De toren en een groot deel van het schip gingen verloren. Alleen delen van het oude priesterkoor en enkele historische muren bleven behouden. Na de oorlog werd de kerk op de bestaande fundamenten herbouwd en vergroot. Daardoor draagt het gebouw zowel middeleeuwse als twintigste-eeuwse sporen. Ook het kerkhof, met oude grafkruisen en grafmonumenten, herinnert aan de lange geschiedenis van de Beugense gemeenschap.
Een ander belangrijk herkenningspunt is de Martinusmolen. Hoewel al in 1320 een molen in Beugen wordt genoemd, is de huidige ronde stenen beltmolen veel jonger. De bouw begon in 1866 en in 1868 kwam de molen gereed. Bij de bouw werden onderdelen van een oudere molen hergebruikt.
De Martinusmolen bleef tot 1955 beroepsmatig in gebruik. Daarna raakte hij langzaam in verval. De gemeente Boxmeer kocht de molen in 1974 en liet hem restaureren. In 1978 werd hij feestelijk opnieuw in gebruik genomen. Tegenwoordig wordt de molen door vrijwillige molenaars draaiende gehouden en vormt hij een zichtbaar symbool van het agrarische verleden van Beugen.
Beugen tijdens de Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen na in Beugen. Naast de verwoesting van een groot deel van de kerk kwamen verschillende inwoners door oorlogsgeweld om het leven. Een plaquette bij de kerk houdt de herinnering aan deze oorlogsslachtoffers levend.
Een bijzondere plaats in deze geschiedenis neemt Operatie Pinpoint in. In de nacht van 19 op 20 september 1943 werden de Nederlandse geheim agenten Bram Grisnigt en Piet Hoekman met hun zendapparatuur bij Beugen gedropt. Zij moesten vanuit bezet Nederland inlichtingen doorgeven aan de Nederlandse regering in Londen.
Het Pinpoint-monument herinnert niet alleen aan beide geheim agenten, maar ook aan de inwoners die hen hielpen en daarbij grote persoonlijke risico’s namen. Onder hen waren Marius Verdijk en zijn helpers M. Raafs en J. Huibers, de familie Hurkens en mevrouw Van Kempen-van Vonderen. Het monument is daarmee tevens een eerbetoon aan alle geheim agenten en lokale verzetsmensen die zich tijdens de bezetting voor de vrijheid hebben ingezet.
Een verleden dat nog zichtbaar is
De geschiedenis van Beugen is nog op veel plaatsen in het dorp en het omliggende landschap af te lezen. De oude Maasarm van de Vilt, de historische Dorpsstraat, het Kerkplein, de kerk, de Martinusmolen en de oorlogsmonumenten vertellen ieder een deel van het verhaal.
Samen laten ze zien hoe Beugen zich ontwikkelde van een nederzetting aan een bocht in de Maas tot het dorp van nu. Ondanks oorlog, bestuurlijke veranderingen en uitbreidingen is de band met het landschap en het verleden altijd herkenbaar gebleven.
NB: de informatie hierboven is geschreven op basis van openbare bronnen. Mocht u onjuistheden lezen, belangstelling hebben voor heemkunde of graag zelf een bijdrage willen leveren. Neem dan graag contact op met de dorpsraad.
